wybierz język: en
Przejdź do wyszukiwarki/Go to searching
A Ustaw małą czcionkęA+ Ustaw średnią czcionkęA++ Ustaw dużą czcionkę Zmień kontrast

Uniwersytet Wrocławski

Instytut Socjologii

Znajdujesz się w: Strona główna > Instytut > Struktura > Zakłady i pracownie > Zakład Socjologii Pogranicza

Zakład Socjologii Pogranicza

Pracownicy

Doktoranci

Historia zakładu

Powstanie zakładu wyzwoliły przemiany polityczne lat dziewięćdziesiątych XX wieku
w Europie środkowo-wschodniej. W wyniku tych przemian granice państwowe stały się bardziej otwarte i przepuszczalne, co skutkowało skokowym wzrostem podejmowanych podróży. Ich uczestnicy kierowali się zwykle na obszary pograniczy, gdzie ujawniły się nieznane wcześniej procesy i zjawiska biorące początek w żywiołowej wymianie ekonomicznej, ale sięgające swoimi konsekwencjami głębiej – do przemian w strukturze społecznej i kulturze. Zakład Socjologii Pogranicza powstał w 1997 r. na wniosek dr-a hab. Zbigniewa Kurcza, który już od 1990 r. prowadził badania własne na pograniczu polsko-niemieckim, co dokumentuje pionierska publikacja zamieszczona w „Przeglądzie Zachodnim” w 1991 roku. W chwili powstania w skład Zakładu weszli: dr Elżbieta Baczyńska, dr Jan Kurek, dr Irena Szlachcic. Dr E. Baczyńska podjęła problematykę patologii na pograniczach,
dr J.Kurek -  kwestię kultu religijnego na pograniczu, dr I. Szlachcic  badała tożsamość  mieszkańców pogranicza czesko-niemiecko-polskiego w wymiarze międzygeneracyjnym. Kolejni pracownicy byli zatrudniani wraz z uzyskaniem stopnia doktora i rekrutowali się spośród seminarzystów profesora Zbigniewa Kurcza, dr Julita Makaro (od 2003 r.), dr Marcin Dębicki (od 2008 r.), dr Kamilla Dolińska (od 2008 r.), dr Natalia Niedżwiecka-Iwańczak
(od 2008 r.). W 2016 r. pracę w Zakładzie podjęła dr Elżbieta Opiłowska, która jako adiunkt
w Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy’ego Brandta przez wiele lat współpracowała z profesorem Z. Kurczem, a z czasem z innymi członkami zespołu. W 2014 r. wystąpiła ona z projektem powołania Ośrodka Badań Regionalnych i Obszarów Pogranicza, co stało sie faktem i obecnie pracownicy Zakładu Socjologii Pogranicza stanowią zarazem kadrę naukowo-badawczą dla tego ośrodka. Po obronie pracy doktorskiej, przygotowanej pod kierunkiem profesora Z.Kurcza ( promotor pomocniczy – dr Kamila Dolińska), w 2019 r. pracę w Zakładzie a zarazem w OBROP podjęła dr Justyna Kajta. Wspomniani wcześniej pracownicy Zakładu: J.Makaro, M.Dębicki, E.Opiłowska, K.Dolińska, N.Niedźwiecka-Iwańczak w latach 2015-2019 uzyskali stopień naukowy doktora habilitowanego. Pracownicy Zakładu  w różnym czasie byli nagradzani za działalność naukowo-badawczą dokumentowaną publikacjami, profesor Z. Kurcz  - Nagroda Ministra Edukacji i Nagroda Ministra Nauki
i Szkolnictwa Wyższego, dr  J. Makaro – Nagroda im. Stanisława Ossowskiego przyznawana przez Polskie Towarzystwo Socjologiczne, dr N. Niedźwiecka-Iwańczak – Nagroda im. Piotra Dobrowolskiego przyznawana przez Polskie Towarzystwo Nauk Politycznych.    


Główne kierunki badań

Kierunki badań Zakładu Socjologii Pogranicza dotyczą kilku obszarów zainteresowań,
przy czym punkt wyjścia stanowią pogranicza państwowo-narodowe i kwestie etniczne.
Po pierwsze, o podejmowaniu badań decydują procesy globalizacji i integracji oraz ich konsekwencje w postaci konkretnych przemian społeczno-gospodarczych na wybranych pograniczach. Przykładem mogą być zrealizowane projekty w sprawie wpływu bezwizowego ruchu sąsiadów czy zniesienia kontroli granicznych na sytuację pogranicza i jego mieszkańców. Po drugie, na podejmowanie badań wpływa dążenie do syntezy, porównań, poszukiwania zasad i prawidłowości regulujących życie na pograniczach. Tu przykładem
są badania zmierzające do porównania miast pogranicza,  a także pogranicza zachodniego
w ogóle z innymi pograniczami Polski. Po trzecie, kierunki badań wyznacza refleksja nad samym pograniczem, jego ewoluowaniem w stronę transgranicza, relacje w sąsiedztwie kultur i narodów. Ten kierunek badań ilustrują prace poświecone pojmowaniu pogranicza, jego administracyjnemu i społecznemu wymiarowi oraz poznaniu relacji między narodowymi sąsiadami. Po czwarte, wysiłki badawcze są zorientowane na odkrywanie i kształtowanie nowej subdyscypliny – socjologii pogranicza. W tym przypadku następuje orientacja na przedmiot zainteresowań i miejsce socjologii pogranicza wśród innych socjologii szczegółowych. Patrząc dosłownie na kierunki badań Zakładu Socjologii Pogranicza podkreślić należy, że dotyczą one głównie pograniczy z Niemcami i Czechami, choć
w dorobku Zakładu są też prace poświecone pograniczom z Litwą, Ukrainą, Słowacją, Białorusią i Rosją. Poza tym realizowane są badania w zakresie : mniejszości narodowe
i etniczne,  sąsiedztwa narodowe, wielokulturowość i transnarodowość. Znaczny dorobek
w wymienionych zakresach dokumentują publikacje zgłoszone w ramach charakterystyki pracowników na stronie Instytutu Socjologii.

Organizacja wydarzeń naukowych

- Międzynarodowa konferencja naukowa – „Problemy społeczno-gospodarcze na pograniczach”, 11-13 kwietnia 2000.

-Międzynarodowa konferencja – „Polskie pogranicza w procesie przemian”, cz. I, 23 – 25 kwietnia 2007.

-Międzynarodowa konferencja naukowa – „Polskie pogranicza w procesie przemian” cz. II, 25-27 maja 2010.

-Międzynarodowa konferencja naukowa – „Polskie pogranicza w procesie przemian” cz. III, 27-28 maja 2013.

-Międzynarodowa konferencja naukowa – „Polskie pogranicza w procesie przemian” cz. IV, 24-25 maja 2016 roku.

- Międzynarodowa konferencja naukowa- „Polskie pogranicza w procesie przemian” cz. V,  23-24 maja 2018.

-Międzynarodowa konferencja naukowa – „Sąsiedztwa III RP. Litwa”, 11-13 kwietnia 2011.

-Międzynarodowa konferencja naukowa – „Sąsiedztwa III RP. Czechy”, 19-20 kwietnia 2012.

- Międzynarodowa konferencja naukowa – „Sąsiedztwa III RP, Ukraina, 10-11 kwietnia 2014.

- Międzynarodowa konferencja naukowa – Sąsiedztwa III RP. Rosja, 15-16 października 2015.

- Międzynarodowa konferencja naukowa – „Sąsiedztwa III RP. Słowacja, 1-2 grudnia 2016.

- „Międzynarodowa konferencja naukowa – „Sąsiedztwa III RP. Białoruś, 5-6  kwietnia 2018.

- Międzynarodowa konferencja naukowa – „Sąsiedztwa III RP. Niemcy”, 4-5 kwietnia 2019.

Materiały ze wszystkich wymienionych konferencji są dostępne w pracach zbiorowych
o takich samych tytułach, jak nazwy konferencji.


Współpraca naukowa

Zakład Socjologii Pogranicza podejmował współpracę z licznymi ośrodkami krajowymi
i zagranicznymi dla których badanie pograniczy stanowiło ważny element naukowej tożsamości. Współpraca nie przyjmowała zinstytucjonalizowanego charakteru na podstawie oficjalnie zawieranych umów, ale była realizowana w praktycznych działaniach: udział
w seminariach i warsztatach, zorientowane na podjęcie wskazanych tematów, uczestnictwo
w konferencjach organizowanych przez partnera, wspólny udział w grupach tematycznych
na ogólnopolskich zjazdach socjologicznych, prowadzenie badań w ramach wspólnych projektów, przygotowanie publikacji uwzględniających specyficzne obszary zainteresowań stron współpracy. O kierunkach, charakterze i zakresie współpracy decydowały realizowane projekty badawcze oraz badania własne pracowników. Partnerzy współpracy:  Uniwersytet
w Białymstoku, Uniwersytet w Getyndze, Czeska Akademia Nauk z siedzibą w Ústi nad Łabą, Uniwersytet Zielonogórski, Uniwersytet w Lipsku, Instytut Infrastruktury Kulturalnej Saksonii z siedzibą w Görlitz, Instytut Zachodni w Poznaniu, Uniwersytet Szczeciński, UMCS
z Lublina, Europejski Uniwersytet Viadrina we Frankfurcie nad Odrą, Uniwersytet
Rzeszowski,  Polskie Towarzystwo Socjologiczne - Odział we Wrocławiu, Wyższa Szkoła Techniki, Gospodarki i Nauk Społecznych Görlitz-Zittau, Uniwersytet Południowej Danii
w Sønderborg, Stowarzyszenie Naukowców Polaków Litwy. Pracownicy Zakładu działają na rzecz zainteresowania problematyką narodowościową i pograniczy innych socjologów oraz popularyzowania wiedzy i wyników badań wśród szerszej publiczności. O tej działalności najpełniej świadczy powołanie  z ich inicjatywy Sekcji Socjologii Etniczności w  strukturach Polskiego Towarzystwa Socjologicznego oraz popularyzowanie nauki przez współorganizację spotkań w ramach wydarzeń „Socjologiczne Niedziele w Panto Café”  i „SocjoPercepcja
w Recepcji”.


Działalność dydaktyczna

Członkowie Zakładu Socjologii Pogranicza, jako pracownicy Instytutu Socjologii, prowadzą szereg zajęć z przedmiotów kanonicznych dla kierunku socjologia, a ponadto znaczna
ilość przedmiotów poświeconych problematyce granic i pograniczy oraz sprawom narodowościowym. Czynią to zarówno w ramach studiów socjologicznych, jak też na innych kierunkach studiów. Szereg przedmiotów z  autorskim opracowaniem stanowi stały element w programach studiów, inne  mają charakter fakultatywny, przy czym część z nich prowadzona jest w ramach studiów  anglojęzycznych. W Instytucie Socjologii powstało wiele prac doktorskich skupionych na problematyce realizowanej przez Zakład, a pracownicy naukowo-dydaktyczni są przygotowani do podjęcia opieki nad studentami Kolegium Doktorskiego oraz  osobami spoza jego struktur, jeśli ich zainteresowania, osiągnięcia
i zgłoszone projekty będą spełniać określone warunki.